Wat kan een mens worden?

Door mijn leraren heb ik iets gezien van wat een mens kan worden. Niet in theorie, maar in een lichaam: in snelheid, timing en explosiviteit, in het vermogen om kracht te ontwikkelen zonder zichtbaar te verharden en in de rust waarmee iemand aanwezig kan zijn en toch onmiddellijk kan handelen.

Grootmeester S.B. Lee laat een snelheid, timing, explosiviteit en interne kracht zien die ik bij vrijwel niemand anders ontmoet. Dat deze kwaliteiten na een leven van ontwikkeling nog zo volledig beschikbaar zijn, heeft mijn beeld van menselijke ontwikkeling en vitaliteit blijvend veranderd. Ook mijn leraar, Master Daniel van Leeuwen, bezit kwaliteiten die voor de meeste mensen moeilijk voorstelbaar zijn. In het verschil tussen hen wordt bovendien zichtbaar dat menselijke ontwikkeling nog veel verder kan reiken dan wij doorgaans aannemen.

Ik schrijf dit niet om mensen met elkaar te vergelijken of mijn leraren op een voetstuk te plaatsen. Het gaat mij om de vraag die daardoor in mij is ontstaan: wat is er in een mens mogelijk wanneer ontwikkeling werkelijk in het lichaam terechtkomt?

Het bijzondere is dat hun vermogen niet lijkt te bestaan uit kunstjes die zij op een bepaald moment kunnen uitvoeren. Het is ook niet te verklaren als het resultaat van simpelweg iedere dag rekken, vormen lopen of technieken herhalen.

Kwaliteiten als ontspanning, samenhang, richting, waarneming en kracht zijn onderdeel geworden van de manier waarop het lichaam zichzelf organiseert. Ze hoeven niet voor iedere beweging opnieuw bedacht of gemaakt te worden. Ze zijn beschikbaar.

Zoals je na het leren fietsen niet telkens hoeft uit te rekenen hoe je in evenwicht blijft. Alleen gaat het hier om een diepere ontwikkeling: het lichaam als geheel heeft geleerd anders met zwaartekracht, spanning, contact, beweging en energie om te gaan. Je oefent niet alleen om iets te kunnen. Je oefent totdat de kwaliteit onderdeel wordt van hoe je bent.

Dat vraagt herhaling en continuïteit. Een ei wordt niet gaar wanneer je het vuur iedere keer dertig seconden aanzet en het daarna volledig laat afkoelen. Zo werkt lichamelijke ontwikkeling ook.

Vanuit dit perspectief is gezondheid niet alleen de afwezigheid van ziekte of pijn. Gezondheid gaat ook over beschikbaarheid.

Kan het lichaam kracht ontwikkelen wanneer dat nodig is en die kracht daarna weer loslaten? Kan het zich aanpassen zonder voortdurend compensaties op te bouwen? Kan het waarnemen, herstellen, beschermen en bewegen zonder zichzelf onnodig tegen te werken? Blijven snelheid, souplesse, richting en levenslust beschikbaar wanneer iemand ouder wordt?

Vitaliteit is dan niet alleen een hoeveelheid energie die je bezit, maar de mate waarin het leven vrij door je heen kan werken.

We trainen daarom niet om een steeds grotere batterij te worden. We ontwikkelen het lichaam om steeds minder in de weg te staan van de stroom die we zijn.

Wat ik bij mijn leraren waarneem, bewijst niet dat ouder worden kan worden tegengehouden. Evenmin kan ik iedere zichtbare kwaliteit aan één trainingsprincipe toeschrijven. Het laat mij wel zien dat de gebruikelijke verwachting van lichamelijke achteruitgang niet de enige denkbare ontwikkelingslijn is.

Hoe langer ik trainde, hoe groter het contrast werd met de manier waarop veel mensen tegenwoordig leven. We beschikken over meer informatie dan ooit, maar raken het directe contact met onze eigen waarneming kwijt. We leren vooral over het lichaam, terwijl we steeds minder vanuit het lichaam leven.

Voor veel mensen is spanning normaal geworden. Werkelijke ontspanning voelt onveilig of onbekend. Kracht wordt verward met aanspannen. Controle met beheersing. Loslaten met instorten. Denken met weten. Oefenen met uitvoeren.

Daardoor dreigen natuurlijke menselijke vermogens onbereikbaar te lijken. Niet omdat ze verdwenen zijn, maar omdat de omstandigheden waarin ze zich kunnen ontwikkelen steeds zeldzamer worden. Tussen wat ik bij mijn leraren zie en wat wij maatschappelijk normaal zijn gaan vinden, ligt daarom een groot gat: niet alleen in fysieke vaardigheid, maar ook in draagkracht, aandacht, gezondheid, karakter en vrijheid.

Enerchi is mijn poging om in dat gat een brug te bouwen.

Enerchi is niet ontstaan uit de wens een oude traditie zo nauwkeurig mogelijk te conserveren. Geschiedenis, kleding, vormen en namen kunnen waarde hebben, maar ze zijn niet de essentie. Wanneer de buitenkant bewaard blijft terwijl het innerlijke vermogen verdwijnt, houden we uiteindelijk alleen een omhulsel over.

Daarom onderzoek ik wat er onder de zichtbare technieken ligt. Welke rol spelen draagkracht, ontspanning, bindweefsel, ademhaling, metabolisme, aandacht en gevoel? Wanneer ondersteunt een oefening de heelheid en wanneer raakt iemand juist verder verdeeld? Hoe ontstaat kracht zonder onnodige spanning? En hoe kan een aangeleerde kwaliteit uiteindelijk weer natuurlijk worden?

Mijn technische achtergrond, mijn werk als osteopaat en mijn jarenlange beoefening van kungfu en chikung komen in die vragen samen: zelf waarnemen, ervaren, toetsen en opnieuw proberen te begrijpen.

Kennis kan worden uitgelegd. Een houding kan worden voorgedaan. Een leraar kan omstandigheden creëren waarin iets nieuws ervaren kan worden. Maar zelfkennis kan niemand je geven. Belichaming ontstaat alleen doordat je zelf oefent, waarneemt en leert onderscheiden.

Technieken zijn daarom niet het einddoel. We gebruiken ze zodat mensen zichzelf beter leren kennen. De werkelijke training vindt vervolgens plaats in het eigen leven: in hoe je staat wanneer niemand kijkt, hoe je reageert onder druk en of je aanwezig kunt blijven bij ongemak.

Dan groeit fysieke draagkracht door naar mentale en menselijke draagkracht.

Een betekenisvol leven hoeft niet te bestaan uit een aaneenschakeling van bijzondere gebeurtenissen. Ieder moment kan betekenis krijgen wanneer het werkelijk wordt ontmoet. Ook verveling, ongemak, verlies, twijfel en eenvoudig werk kunnen bijdragen aan ontwikkeling wanneer ik aanwezig blijf, voel wat er gebeurt en de ervaring niet onmiddellijk probeer over te slaan.

Zoals het lichaam voedsel niet alleen inneemt maar ook verteert, vraagt een ervaring dat zij wordt ontvangen, gevoeld, onderscheiden en geïntegreerd. Wat ik niet werkelijk ontmoet, gaat grotendeels aan mij voorbij. Wat ik volledig ontmoet, kan onderdeel worden van wie ik ben. In die zin kan iedere doorleefde ervaring voeding voor de ziel worden.

Daarmee wordt het dagelijks leven de plaats waar training betekenis krijgt: ervaren → voelen → onderscheiden → kiezen → dragen → belichamen. Soms vraagt een moment om rust, soms om handelen, begrenzen, spreken of loslaten. De betekenis ligt niet in één voorgeschreven reactie, maar in het vermogen om vanuit werkelijk contact met binnen en buiten te antwoorden.

De vraag is dan niet voortdurend wat een moment mij oplevert. De diepere vraag is: kan ik dit moment zo volledig ontmoeten dat niets ervan verloren hoeft te gaan?

Wat ik van mijn leraren heb ontvangen, wil ik niet voor mezelf houden. Niet omdat ik denk hun niveau al volledig te begrijpen of te beheersen. Juist het besef hoeveel er nog te ontdekken valt, drijft mij verder.

Enerchi begint daarom niet bij mij. Ik sta in een lijn van mensen die hebben geoefend, onderzocht en doorgegeven. Maar levende kennis vraagt niet dat iedere generatie dezelfde woorden en vormen herhaalt. Iedere tijd stelt andere vragen en kent andere belemmeringen.

Mijn verantwoordelijkheid is te ontleden wat ik werkelijk kan waarnemen, het zelf te trainen, eerlijk te blijven over wat ik nog niet weet en een leerweg te bouwen waarmee anderen hun eigen ervaring kunnen ontwikkelen.

Uiteindelijk wil ik dat Enerchi groter kan worden dan één leraar of één persoon: een school waarin mensen niet afhankelijk worden gemaakt, maar hun eigen lichaam, waarneming en richting weer leren vertrouwen. Niet om iemand anders te worden, maar om vrijer te worden in wat van nature al aanwezig is.